Quan điểm iSEE về việc Dự thảo Luật HN&GĐ bỏ quy định sống chung cùng giới

Chiều ngày 27/05/2014, bà Trương Thị Mai, Chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc Hội đã đọc “Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật hôn nhân và gia đình”, trong đó đề nghị chuyển điều khoản cấm hôn nhân cùng giới thành “nhà nước không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính”, đồng thời bỏ đi Điều 16 quy định về việc chung sống giữa những người cùng giới tính.

Trong bối cảnh sự ủng hộ ngày càng tăng của người dân đối với hôn nhân cùng giới, quyền và lợi ích chính đáng của các cặp đôi cùng giới, đặc biệt là quy định “mọi người đều bình đẳng trước pháp luật. Không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội” ghi nhận ở Hiến pháp 2013 của Việt Nam, cộng đồng người đồng tính và xã hội đã hy vọng có những thay đổi lớn về luật pháp.

Tuy nhiên, bỏ đi Điều 16 (quy định việc giải quyết hậu quả pháp lý của các cặp đôi cùng giới sống chung), Dự thảo Luật hôn nhân và gia đình tiếp tục duy trì sự phân biệt đối xử với người đồng tính và gia đình họ, không bảo vệ được những đứa trẻ được nuôi dưỡng trong các gia đình có hai người mẹ hoặc hai người bố. Nói cách khác, Dự thảo Luật hôn nhân và gia đình lần này nếu được thông qua sẽ thất bại trong việc bảo vệ quyền của các công dân Việt Nam là người đồng tính, song tính.

Với việc bỏ đi Điều 16, Dự thảo đã bỏ rơi hàng triệu người đồng tính song tính và chuyển giới tiếp tục phải đối mặt với sự kỳ thị, phân biệt đối xử và bạo hành. Thay vì đi trước định hướng cho thái độ xã hội, Dự thảo lại đi sau quan điểm của người dân khi đã có tới 57% người dân ủng hộ các cặp đôi cùng giới có quyền nuôi con chung và 51% ủng hộ quyền sở hữu tài sản chung, theo điều tra quốc gia về quan điểm của người dân do Viện Xã Hội Học, Viện Chiến lược và Chính sách Y tế, và Viện Nghiên cứu Xã hội Kinh tế và Môi trường thực hiện năm 2013.

Với việc bỏ đi Điều 16, Dự thảo cũng đi ngược lại Khuyến nghị của Liên hợp Quốc cho Dự thảo Luật hôn nhân và gia đình về quyền được sống không bị phân biệt đối xử của người đồng tính, song tính và chuyển giới. Nó cũng làm thất vọng nhiều bạn bè quốc tế, khi họ đang kỳ vọng Việt Nam đi đầu ASEAN và Châu Á trong việc bảo vệ quyền của người đồng tính song tính và chuyển giới, đặc biệt khi chính phủ trình Dự thảo Luật sang Quốc hội vào tháng 10 năm 2013 với điều khoản thừa nhận cặp đôi cùng giới được bảo vệ giống như cặp đôi khác giới sống chung như vợ chồng. Nhiều nước đã hoan nghênh Việt Nam, như Hoa Kỳ đã ghi nhận những tiến bộ của Việt Nam trong việc bảo vệ quyền của LGBT ở phiên phiên kiểm định nhân quyền định kỳ (UPR) ngày 5 tháng 2 năm 2014; Liên Hợp Quốc và nhiều nước đã tán dương Việt Nam khi Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Nguyễn Trung Thành, Trưởng phái đoàn thường trực của Việt Nam tại Liên hợp quốc đã kêu gọi cộng đồng quốc tế tích cực bảo vệ quyền của nhóm người đồng tính, song tính và chuyển giới trong phiên họp thứ 25 của Hội đồng nhân quyền ngày 24 tháng 3 năm 2014.

Nhưng trên hết, việc không thừa nhận quyền của các công dân là người đồng tính, song tính và chuyển giới, Dự thảo Luật hôn nhân và Gia đình đã đi ngược lại mong muốn của hàng triệu công dân Việt Nam, những người đang sinh sống, học tập, làm việc ở khắp mọi miền tổ quốc, đảm nhận những công việc khác nhau từ an ninh quốc phòng đến sản xuất kinh doanh, từ học tập nghiên cứu đến nhân đạo từ thiện, họ cũng như các công dân Việt Nam khác đang cống hiến vì sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ sự thịnh vượng của tổ quốc. Họ xứng đáng được đối xử bình đẳng, được quan tâm và tạo điều kiện để mưu cầu quyền tự do và hạnh phúc.

Viện nghiên cứu xã hội kinh tế và môi trường (iSEE) kêu gọi các đại biểu Quốc Hội khóa XIII hãy nêu cao hơn nữa nguyên tắc bình đẳng, không phân biệt đối xử, chú trọng giá trị nhân văn, tương thân tương ái của dân tộc Việt Nam để bỏ điều khoản “không thừa nhận hôn nhân cùng giới” và đưa lại điều 16 vào Luật hôn nhân và gia đình. Trước khi Dự thảo được chính thức thông qua vào ngày 19/6/2014, chúng tôi kiến nghị một số nội dung:

– Bỏ điều khoản “Nhà nước không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính.” (Điều 8, Khoản 2 về Điều kiện kết hôn)
– Bổ sung lại điều 16 “Giải quyết hệ quả của việc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng giới tính” với nội dung: “Quyền, nghĩa vụ đối với con, tài sản, nghĩa vụ và hợp đồng của các bên trong quan hệ chung sống như vợ chồng giữa những người cùng giới tính được giải quyết theo thỏa thuận của các bên; nếu không có thỏa thuận thì theo quy định của Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan. Công việc nội trợ và các công việc khác có liên quan đến duy trì đời sống chung được xem như lao động có thu nhập.

Đây là một bước đi phù hợp với mong muốn của xã hội, kỳ vọng của bạn bè quốc tế cũng như quyền và lợi ích chính đáng của hàng triệu công dân Việt Nam là người đồng tính, song tính và chuyển giới. Điều này cũng thể hiện quan điểm làm luật cho tất cả mọi người, không phân biệt đối xử của Quốc hội và Nhà nước Việt Nam.