Phát biểu của các tổ chức phi chính phủ Việt Nam trong phiên giảm nghèo – Diễn đàn đối tác phát triển Việt Nam 2013

Kính thưa Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, Thưa đoàn chủ tọa  và các quý vị đại biểu.

Trước tiên, thay mặt các tổ chức phi chính phủ Việt Nam tôi xin cảm ơn chính phủ và các đối tác phát triển đã đưa ra ý tưởng « diễn đàn đối tác phát triển Việt Nam », tạo điều kiện để các tổ chức phi chính phủ trong nước, những người làm việc trực tiếp với cộng đồng dân cư, lần đầu tiên có cơ hội đóng góp ý kiến và sáng kiến của mình vào chung tay giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội và văn hóa của Việt Nam. Ý kiến tôi trình bày dưới đây được đóng góp bởi một số NGO làm việc trong lĩnh vực xóa nghèo và người dân tộc thiểu số (dtts).

Chúng tôi xin ghi nhận các nỗ lực của chính phủ trong việc xóa đói giảm nghèo, góp phần thúc đẩy cuộc sống tốt đẹp hơn của hàng triệu hộ gia đình khó khăn trên cả  nước, trong đó có người dân tộc thiểu số trong các thập kỷ qua.

Tuy nhiên, một thực tế đầy thách thức vẫn còn, đó là tỉ lệ người nghèo trong cộng đồng dân tộc thiểu số cao hơn gấp nhiều lần so với người Kinh. Theo Ngân hàng thế giới thì cứ hai người nghèo ở Việt Nam thì một là người dtts và  và 3 trong 4 người nghèo cùng cực là người dtts. Con số này chứng tỏ các chương trình hỗ trợ mang tính trợ cấp, phúc lợi là chưa đủ, đặc biệt trong bối cảnh khó khăn về kinh tế và ngân sách như hiện nay. Chính vì vậy các tổ chức phi chính phủ Việt Nam đề nghị chính phủ xem xét ba kiến nghị sau :

Thứ nhất : Vì đất và đất rừng là nguồn sống chủ yếu của người dtts, trong khi họ ít tiếp cận được các cơ hôi việc làm phi nông nghiệp trong các khu công nghiệp và đô thị như người Kinh ở đồng bằng nên đề nghị chính phủ xem xét việc giao đất giao rừng cho hộ gia đình và đặc biệt là cộng đồng dân tộc thiểu số, bao gồm cả việc giao rừng sản xuất đang được quản lý bởi các lâm trường quốc doanh và UBND xã cho hộ gia đình và cộng đồng, công nhận các hình thức sở hữu và tiếp cận tài nguyên theo luật tục. Bên cạnh đó, tạo điều kiện về thể chế, ngân sách và hỗ trợ kỹ thuật để cộng đồng quản lý và hưởng lợi tốt từ rừng. Các điều khoản này cần xem xét trong nghị định hướng dẫn thực hiện Luật đất đai vừa thông qua, và chuẩn bị cho việc sửa luật bảo vệ và phát triển rừng sắp tới.

Thứ hai, tăng cường tiếng nói của người dân địa phương, bao gồm cả người dân tộc thiểu số về các dự án phát triển kinh tế xã hội, đặc biệt các dự án thủy điện vừa và nhỏ, các dự án khai khoáng, các dự án trồng cây công nghiệp có ảnh hưởng đến cuộc sống của họ. Chính phủ có thể xem xét ra nghị định hướng dẫn việc áp dụng triệt để nguyên tắc đồng thuận trước, trong đó đảm bảo quyền được thông tin đầy đủ, được tự do thảo luận và quyền đồng ý/hoặc không đồng ý của người dân về dự án. Điều này sẽ tránh khỏi những xung đột ở cộng đồng, tránh gây ô nhiễm nguồn nước, mất đất hoặc phá hủy sinh kế và lịch sử cũng như văn hóa truyền thống của người dân địa phương nói chung và các  dân tộc thiểu số nói riêng.

Thứ Ba, các nghiên cứu chỉ ra rằng diễn ngôn trong truyền thông, chính sách và xã hội vẫn còn những hiểu sai, định kiến và kỳ thị với văn hóa của người dân tộc thiểu số, chưa coi họ là chủ thể của phát triển. Việc hiểu sai và định kiến dẫn đến những áp đặt, làm thay, hạn chế sự tham gia, quyền làm chủ và tiếng nói của người dân. Điều này làm giảm hiệu quả của dự án hỗ trợ của nhà nước, đẩy người dân vào thế thụ động và không tham gia, về lâu dài dẫn đến sự lệ thuộc vào hỗ trợ bên ngoài. Chính vì vậy, về ngắn hạn đề nghị chính phủ ra hướng dẫn và có chương trình đào tạo cán bộ địa phương để họ hiểu và tôn trọng sự khác biệt về văn hóa và lối sống; về lâu dài chính phủ xem xét xây dựng luật về người dân tộc trong đó tuân thủ các nguyên tắc trong Tuyên ngôn của Liên Hợp Quốc về quyền của các  dân tộc bản địa – UN DRIP mà Việt Nam đã thông qua, và điều 5 Hiến pháp 1992 sửa đổi vừa được Quốc hội thông qua nghi rõ « Các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; nghiêm cấm mọi hành vi kỳ thị, chia rẽ dân tộc ».

Trên đây là những ý kiến đóng góp của các tổ chức phi chính phủ Việt Nam. Xin cảm ơn quý vị đã lắng nghe.