Những đại diện của các tộc người thiểu số trên báo viết nhìn từ lăng kính nhân loại học văn hóa – xã hội

Mới đây, nghiên cứu của Học viện Báo chí và Tuyên truyền và Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE) đã chỉ ra rằng: 52% những bài viết trên các báo in còn có định kiến về người dân tộc thiểu số. Từ nghiên cứu này, khi phân tích sâu hơn, PGS.TS Nguyễn Văn Chính (ĐH Quốc gia Hà Nội) còn chỉ ra nhiều khuôn mẫu trên các báo. Đồng thời, tác giả cũng lý giải lý do tại sao có nhiều khuynh hướng như vậy trong một báo cáo với tựa đề: “Những đại diện của các tộc người dân tộc thiểu số trên báo viết, nhìn từ lăng kính nhân loại học văn hóa – xã hội”.

Trong báo cáo này, tác giả đã nhận định: các bài viết trên báo đã giới thiệu được phần nào tính đa dạng và phong phú của văn hóa các tộc người ở Việt Nam, đồng thời phản ánh và nhận diện những khó khăn trong đời sống mà các nhóm người dân tộc thiểu số đang phải đương đầu. Mặt khác, bên cạnh việc đưa tin, các báo cũng đã có nhiều bài viết về miền núi, trong đó cố gắng lồng ghép chủ đích tuyên truyền đường lối, chính sách của nhà nước với các dân tộc thiểu số.

Tuy nhiên, báo chí đang viết về hình ảnh người dân tộc thiểu số theo khuôn mẫu phổ biến là “tiêu cực nhiều hơn tích cực”. Báo chí cũng đang cố gắng tạo ra một hình ảnh miền núi hoang sơ, kỳ bí nhưng cũng đầy lãng mạn. Lối viết bài đưa tin như vậy có hệ lụy là nó tạo ra một hình ảnh không chân thực về miền núi, thường bị thổi phồng hay áp đặt, và do đó không giúp cải thiện quan hệ “đại đoàn kết” mà ngược lại có nguy cơ làm sâu thêm cái hố ngăn cách giữa miền núi và miền xuôi, giữa người đa số và người thiểu số… Đáng lưu ý là những bài viết đều chỉ từ cái nhìn của một cá nhân tác giả áp đặt quan điểm về cả một cộng đồng người, cộng đồng văn hoá.

Trong báo cáo này, PGS.TS Nguyễn Văn Chính đã chỉ ra nhiều yếu tố ảnh hưởng đến những khuynh hướng viết bài phổ biến hiện nay và làm thế nào để khắc phục nó. Tác giả cho rằng để cải thiện những thông điệp của báo chí về các dân tộc thiểu số, cần phải có một chiến lược đổi mới truyền thông về các dân tộc thiểu số và miền núi; Tăng cường tính khách quan, minh bạch của thông tin về dân tộc thiểu số. Đặc biệt, báo chí cần có quan điểm thấu hiểu thay vì phán xét khi viết và cần phải đề cao sứ mạng biện hộ thay vì quy kết và đưa tin một chiều khi viết về dân tộc thiểu số.

Bài viết trước