Nhiều điều trong hiến pháp dự thảo được đại biểu trí thức dân tộc thiểu số góp ý sửa đổi

Ngày 02 tháng 02 năm 2013, trong khuôn khổ chương trình lấy ý kiến người yếu thế trong xã hội đóng góp cho sửa đổi Hiến pháp 1992, Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE) đã phối hợp với Mạng lưới an ninh lương thực và giảm nghèo (CIFPEN) và Trung tâm phát triển cộng đồng Cao Bằng (DECEN) tổ chức lấy ý kiến nhóm các trí thức dân tộc thiểu số tại Hà Nội.

Buổi tham vấn được tổ chức với tiêu chí cởi mở và công bằng, với sự tham gia của nhiều đại biểu từ nhiều thành phần dân tộc, lứa tuổi, ngành nghề, nhằm tìm kiếm các ý kiến khách quan nhất và phổ quát nhất.

Nội dung của buổi tham vấn xoay quanh việc hỗ trợ các trí thức đại diện cho nhóm dân tộc thiểu số trong việc đưa ra ý kiến và quan điểm về những quyền và nghĩa vụ liên quan tới cộng đồng của mình. Thông qua buổi tham vấn, có thể thấy được mong muốn nâng cao tinh thần trách nghiệm và sự đảm bảo của nhà nước đối với quyền của người dân tộc thiểu số, không chỉ dừng ở mức “tạo điều kiện”.

Các đại biểu đặc biệt quan tâm và góp ý sửa đổi một số điều khoản như:

Các điều khoản về quyền liên quan đến ngôn ngữ, văn hóa:

Điều 5 khoản 3: Ngôn ngữ quốc gia là tiếng Việt. Các dân tộc có quyền dùng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn bản sắc dân tộc và phát huy những phong tục, tập quán, truyền thống và văn hoá tốt đẹp của mình.

Các đại biểu góp ý việc gỡ bỏ từ “tốt đẹp” vì sử dụng từ “tốt đẹp” trong trường hợp này là không hợp lý, vì từ này có thể được sử dụng làm cơ sở để quy chụp một nét văn hóa của một dân tộc nào đó là không tốt đẹp.

Các điều khoản về quyền liên quan đến sở hữu tài nguyên:

Điều 57: Đất đai, tài nguyên nước, khoáng sản và tài nguyên thiên nhiên khác, nguồn lợi ở vùng biển, thềm lục địa, vùng trời và các tài sản khác do Nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý theo quy định của pháp luật.

Các đại biểu góp ý sửa “toàn dân” thành “nhà nước, cộng đồng, tổ chức, cá nhân”. Việc sửa đổi “toàn dân” thành “nhà nước, cộng đồng, tổ chức, cá nhân” sẽ giúp đảm bảo tính sở hữu tài sản cho các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân ngoài nhà nước, giúp họ yên tâm và mạnh dạn hơn trong việc đầu tư.

Điều 58 khoản 1: Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước, được quản lý theo quy hoạch và pháp luật.

Các đại biểu góp ý thêm “bảo đảm quyền góp ý của người dân trong quy hoạch” vào khoản này. Việc thêm quyền góp ý của người dân trong quy hoạch, các quy hoạch của nhà nước không những mang lại hiệu quả trong an ninh quốc phòng, phát triển kinh tế, mà còn bảo đảm tinh thần dân chủ.

Điều 58 khoản 3: Nhà nước thu hồi đất do tổ chức, cá nhân sử dụng có bồi thường theo quy định của pháp luật trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và các dự án phát triển kinh tế – xã hội.

Các đại biểu góp ý sửa thành “Nhà nước trưng mua đất do tổ chức, cá nhân sử dụng có bồi thường theo quy định của pháp luật trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc vì lợi ích quốc gia”.

Các đại biểu giải thích rằng đất đai do tổ chức, cá nhân sử dụng là những tài sản mà các tổ chức, cá nhân này phải sử dụng tài chính của bản thân để được sở hữu. Ngoài ra đây cũng có thể là nơi ở, nơi làm việc của rất nhiều người, nên việc thu hổi đất đai có thể ảnh hưởng tới quyền lợi của các tổ chức và cá nhân, vì vậy khi nhà nước có nhu cầu sử dụng những tài sản này cần phải có chính sách bồi thường hợp lý cho chủ sở hữu.

Bên cạnh các điều khoản được góp ý sửa đổi, các đại biểu trí thức dân tộc thiểu số cũng hoan nghênh một số điều khoản dự thảo có tính tiến bộ do nhà nước đề xuất, ví dụ như:

Điều 45: Công dân có quyền xác định dân tộc của mình, sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ, tự do lựa chọn ngôn ngữ giao tiếp.

Sau buổi tham vấn, các đại biểu trí thức dân tộc thiểu số sẽ mang bản tổng kết góp ý sửa đổi hiến pháp về địa phương để chia sẻ và lấy ý kiến từ người dân tại địa phương mình. Dự kiến các buổi tham vấn người dân tại địa phương sẽ diễn ra vào cuối tháng 2, đầu tháng 3, do các đại biểu trí thức dân tộc thiểu số chủ trì với sự hỗ trợ về chuyên môn và tư vấn của các cán bộ từ nhiều tổ chức xã hội dân sự có liên quan tới quyền của nhóm dân tộc thiểu số.

Một số hình ảnh của buổi tham vấn:

Ông Lã Khánh Tùng, giảng viên khoa Luật, đại học Quốc gia Hà Nội, giải thích về chức năng của hiến pháp và lịch sử hình thành và phát triển của hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam.
Ông Ma Văn Hùng, đại biểu trí thức dân tộc Tày, Lạng Sơn, đóng góp ý kiến.
Em Nguyễn Thị Minh Ngọc, sinh viên trường đại học Sư phạm Hà Nội, dân tộc Mường, Hòa Bình đóng góp ý kiến.

Buổi tham vấn có sự tham gia của 31 đại biểu bao gồm các luật sư, nhà nghiên cứu,viên chức nhà nước, phóng viên, nhà thơ, sinh viên và các nhà hoạt động xã hội dân sự đến từ nhiều lứa tuổi và thành phần dân tộc như: Mông, Dao, Tày, Thái, Mường, Cao Lan, và Xơ Đăng. Buổi tham vấn tập trung vào thảo luận 25 điều trong bản dự thảo hiến pháp, góp ý sửa đổi 19 điều.

Nam Phạm