Lên tiếng giảm kỳ thị!

Sáng ngày 17 tháng 5 năm 2011, Cục Phòng chống HIV/AIDS (Bộ Y tế), các tổ chức Liên hợp quốc tại Việt Nam, Chương trình PEPFAR/USAID, FHI, iSEE và CCHIP đã đồng tổ chức tọa đàm Lên tiếng giảm kì thị đối với nam quan hệ tình dục đồng giới tại Việt Nam. Đại diện Cục Phòng chống HIV/AIDS, Trung tâm phòng chống AIDS một số tỉnh như Hà Nội, Hải Dương, Thanh Hóa, Đà Nẵng, Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh, cộng đồng những người nam quan hệ tình dục đồng giới, đại diện các tổ chức LHQ, các nhà tài trợ, các tổ chức phi chính phủ trong và ngoài nước đã cùng tham dự buổi tọa đàm.
Phát biểu khai mạc, bà Nguyễn Thị Minh Tâm (Cục Phòng chống HIV/AIDS) nhấn mạnh việc xóa bỏ kì thị và phân biệt đối xử đối với MSM là cần thiết để giúp họ công khai hơn và thúc đẩy các can thiệp HIV tiếp cận gần hơn tới cộng đồng này. Đây là một công việc khó khăn và đòi hỏi nhiều thời gian. Tuy nhiên, không phải là một công việc không làm được. Cùng chia sẻ với bà Tâm về sự cần thiết phải giảm kì thị với MSM, ông Jonathan Ross (USAID) và ông Eamonn Murphy (Giám đốc văn phòng UNAIDS Việt Nam) còn nhấn mạnh việc nghiêm cấm và xóa bỏ kì thị đối với người đồng tính đã được đề cập ở nhiều văn bản pháp lý ở Việt Nam như Hiến pháp. Tuy vậy, quyền của những người đồng tính vẫn còn bị lãng quên, bị xâm phạm và đáng tiếc trong nhiều trường hợp từ chính những cán bộ y tế, những thành viên trong gia đình – những người thông thường người đồng tính sẽ tìm đến để được hỗ trợ. Cả hai Ông đều nhấn mạnh việc cộng đồng tích cực tham gia và lên tiếng về sự kì thị và phân biệt đối xử là  cần thiết. Ông Murphy nhấn mạnh cộng đồng UN ở Việt Nam vui mừng được cùng tham gia với cộng đồng thiểu số tình dục và MSM như những đối tác khác để phòng chống kì thị và PBĐX, không chỉ ở trong HIV mà còn trong bối cảnh rộng hơn về sức khỏe sinh sản.

Hội thảo cũng được nghe bài trình bày của bà Caroline Francis (FHI) và ông Christopher Fontainer (UNAIDS) tổng quan về kì thị và phân biệt đối xử với người đồng tính. Kì thị đối với người đồng tính đang diễn ra hàng ngày ở khắp mọi nơi trên thế giới.  Ở rất nhiều quốc gia trên thế giới và khu vực, quan hệ tình dục đồng giới bị coi là vi phạm pháp luật. Sự kì thị dẫn đến việc những người đồng tính không nhận thức được quyền của mình. Hậu quả là việc MSM tiếp cận khó khăn đến các dịch vụ thông qua kết quả của một số nghiên cứu. Điều này đã dẫn đến tỉ lệ lây truyền HIV rất cao trong nhóm MSM, trong đó có cả Việt Nam. Báo cáo HIV/AIDS ở châu Á năm 2008 dự tính đến năm 2020 thì khoảng 50% những ca nhiễm mới sẽ là MSM, trong nhóm chuyển giới sẽ còn cao hơn. Tuy nhiên, cũng có nhiều hy vọng. Chính phủ VN vừa xây dựng và sắp thông qua hướng dẫn quốc gia về MSM và chiến lược quốc gia cũng có nhiều hướng dẫn mang tính chính sách cho các can thiệp liên quan đến MSM. Bà Nguyễn Thu Nam, thay mặt cho iSEE trình bày về kì thị và phân biệt đối xử với MSM tại cơ sở y tế dựa trên một kết quả nghiên cứu do iSEE thực hiện. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự kì thị với MSM hiện vẫn đang diễn ra tại các cơ sở y tế dưới nhiều hình thức và mức độ. Thiếu hiểu biết về sự đa dạng của cộng đồng cùng với bị ảnh hưởng bởi các chuẩn mực chung của xã hội về giới, tình dục và tình yêu đang tác động lên sự kì thị của nhân viên y tế. Về phía MSM, sự thiếu biết về các dịch vụ và các nguy cơ của bản thân, cùng với tác động của kì thị xã hội đang ngăn cản họ tiếp cận đến dịch vụ. Bà Nam đưa ra các khuyến nghị cho các chương trình can thiệp với MSM cần tăng cường hơn nữa việc thông tin tới cộng đồng MSM qua nhiều kênh và nhiều hình thức khác nhau về các cơ sở dịch vụ sẵn có để MSM có thể lưạ chọn dịch vụ nào phù hợp nhất với mình. Bà Nam cũng nhấn mạnh việc cần thiết phải đào tạo nhân viên y tế về sự đa dạng của các nhóm MSM cũng như trao đổi với họ về vấn đề kì thị và phân biệt đối xử tại cơ sở y tế và cùng với họ tìm hiểu nhu cầu của các nhóm MSM. Về dài hạn, bà Nam khuyến nghị cần nâng cao năng lực cho cộng đồng MSM để họ có thể lên tiếng nói khi quyền của họ bị xâm phạm. Các dịch vụ y tế dành cho MSM nên được đặt trong bối cảnh chung của sức khỏe tình dục hơn là chỉ trong khuôn khổ HIV. Bà Nguyễn Thị Nhung thay mặt cho CCHIP trình bày một kết quả nghiên cứu về bạo hành giới với nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới. Bạo hành với nam quan hệ tình dục đồng giới diễn ra dưới nhiều hình thức từ đánh đập, chửi bới đến nhục mạ… trong mọi bối cảnh, kể cả gia đình và trường học và chủ yếu do các thành viên trong gia đình và người quen biết thực hiện. Lí do chính của bạo hành có liên quan đến thể hiện giới giống nữ và sự khác biệt trong xu hướng và nhân dạng tình dục. Hậu quả của bạo hành lên MSM là bỏ học, stress, trầm cảm và lạm dụng ma túy, tự tử.

Các đại biểu cũng thảo luận những việc có thể làm để giảm kì thị và phân biệt đối xử với người đồng tính trong đó có việc nâng cao nhận thức cho cộng đồng người đồng tính, gia đình và cộng đồng dân cư nói chung về giới, tình dục và đa dạng tình dục. Một số nhóm thực thi quyền chủ chốt như nhân viên y tế, giáo viên hay cảnh sát cũng là những nhóm cần được nâng cao nhận thức. Một việc khác cũng được các đại biểu trao đổi đó là việc nâng cao năng lực cho cộng đồng để có thể xây dựng được những hình ảnh tích cực về cộng đồng. Những chương trình, dự án và các cơ sở cần tăng cường hơn nữa sự tham gia của cộng đồng MSM vào dự án. Làm việc với báo chí và các cơ quan truyền thông để họ có hiểu biết đúng hơn và đưa thông tin chính xác hơn về cộng đồng cũng là những việc mà các đại biểu nêu lên.

Kết thúc Hội thảo, đại diện của Nhóm công tác kỹ thuật về MSM đã đánh giá cao nỗ lực của các tổ chức xã hội dân sự và các tổ chức Liên hợp quốc đã tổ chức sự kiện này, để mọi người được nghe về vấn đề không dễ dàng này cũng như kêu gọi các nhóm MSM hãy lên tiếng cùng với các đối tác khác để giảm kì thị và phân biệt đối xử với người đồng tính.