Khởi động chương trình đồng nghiên cứu: Người dân tự nghiên cứu về cộng đồng mình

Sa Pa – Sáng 13/9, ở thôn Giàng Tra, xã Tả Phìn, anh Giàng A Của đang chủ trì một buổi họp thôn để giới thiệu cho bà con trong thôn mình về một chương trình nghiên cứu rất độc đáo và hứa hẹn nhiều trải nghiệm thú vị. Buổi họp thôn được tiến hành bằng tiếng H’mong, các nghiên cứu viên của iSEE nhờ anh Má A Pho phiên dịch.

Cuộc gặp gỡ giữa iSEE và người dân thôn Giàng Tra – xã Tả Phìn và Má Tra – xã Sa Pả thuộc dự án đồng nghiên cứu do iSEE khởi xướng. Đồng nghiên cứu (co-research), hay còn gọi là nghiên cứu dựa trên sự tham gia của cộng đồng, là quá trình các nhà nghiên cứu đến từ bên ngoài (ví dụ như iSEE) và các nhà nghiên cứu của cộng đồng cùng nhau lựa chọn vấn đề nghiên cứu, thu thập, phân tích thông tin và viết báo cáo.

Trong nghiên cứu truyền thống, người dân là người cung cấp thông tin theo các câu hỏi và phương pháp thu thập của nhà nghiên cứu bên ngoài, và trong phần lớn trường hợp, họ cũng không được tiếp cận với việc diễn giải, phân tích và truyền đạt những thông tin này. Ngược lại, trong đồng nghiên cứu, việc thúc đẩy sự tham gia của người dân vào toàn bộ quá trình nghiên cứu giúp cho nghiên cứu có được cái nhìn của người trong cuộc, hạn chế những đánh giá sai lầm, phiến diện của người ngoài cuộc. Đồng nghiên cứu cũng là công cụ tốt để nêu bật lên những tri thức bản địa, những câu chuyện, cảm xúc cá nhân mà người ngoài khó có thể chạm tới. Chính vì vậy, quá trình đồng nghiên cứu đảm bảo nghiên cứu phản ánh đúng thực tế hơn, đưa ra được những giải pháp gần gũi và dễ áp dụng để giải quyết các vấn đề của địa phương hơn.

Thách thức lớn nhất của đồng nghiên cứu là việc đảm bảo quyền lực của các nhà nghiên cứu bên ngoài không lấn át quyền lực của các nhà nghiên cứu đến từ cộng đồng. Chính vì vậy, đồng nghiên cứu nên bắt đầu với một số hoạt động chung nhằm tạo dựng quan hệ thân thiết, hài hòa và cân bằng giữa cộng đồng và nhà nghiên cứu bên ngoài, hoặc những hoạt động trong đó cộng đồng là người chủ động sử dụng chính những thông tin, kiến thức của mình để tìm hiểu và giải quyết một vấn đề cụ thể nào đó.

Dự án đồng nghiên cứu của iSEE được khởi động vào giữa tháng 9/2013 tại Sa Pa. Tại hai thôn Giàng Tra – xã Tả Phìn và Má Tra – xã Sa Pả, người dân đã tự tổ chức và điều phối các buổi họp thôn để chọn ra những nhà nghiên cứu của chính cộng đồng mình. Buổi họp diễn ra bằng tiếng H’mong, trong căn nhà H’mong quen thuộc, nên tất cả mọi người đều hào hứng và tự tin đóng góp ý kiến cho cuộc “bầu cử” đặc biệt này. Mẹ chồng đề cử con dâu, anh trai từ chối tham gia để nhường cho em mình cơ hội giao lưu, học tập, những phụ nữ địu con đi họp, vừa tranh thủ kéo sợi lanh là những khoảnh khắc đáng nhớ đối với các nghiên cứu viên iSEE. Một số người hỏi chúng tôi chủ đề nghiên cứu là gì, và iSEE chỉ có thể trả lời rằng cộng đồng sẽ tự lựa chọn những đề tài thiết thực với họ nhất thông qua những công cụ như photovoice, PRA, phỏng vấn và thảo luận nhóm.

Đồng nghiên cứu hứa hẹn sẽ là một không gian mở để cộng đồng tiếp xúc và trao đổi những thông tin mới, ý kiến mới, qua đó thu nhận được những kỹ năng như phản biện, phân tích và giải quyết vấn đề. Ngược lại, những kỹ năng và vốn xã hội gây dựng được trong quá trình nghiên cứu cũng sẽ giúp cộng đồng duy trì bền vững không gian tự do này. Trong những tháng tới, iSEE sẽ tiếp tục thực hiện nghiên cứu cùng các cộng đồng dân tộc thiểu số ở Lào Cai và Dak Lak.

Buổi họp thôn để lựa chọn 7 nghiên cứu viên của cộng đồng tại nhà anh Giàng A Của, xã Tả Phìn, Sa Pa (ngày 14/9/2013).

Phạm Thanh Trà