Diễn đàn Đối thoại chính sách về Dự thảo Luật Hộ tịch

Ngày 19/03/2014, Bộ Tư pháp kết hợp với Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc tại Việt Nam (UNDP) tổ chức “Diễn đàn đối thoại chính sách pháp luật về đánh giá tổng quan dự án Luật Hộ tịch dưới góc độ quyền con người”. Tham dự Hội thảo có nhiều đại biểu từ Quốc hội, các cơ quan nhà nước, Liên Hiệp Quốc, các tổ chức nghiên cứu trong và ngoài nước. iSEE tham gia diễn đàn để đóng góp ý kiến về những vấn đề pháp lý liên quan đến việc hộ tịch của người chuyển giới và liên giới tính.

Ánh Phong là một người chuyển giới, cô rất mong muốn pháp luật có thể thừa nhận nhân thân của mình để thuận lợi hơn trong cuộc sống

Ánh Phong là một người chuyển giới, cô rất mong muốn pháp luật có thể thừa nhận nhân thân của mình để thuận lợi hơn trong cuộc sống

Đồng chủ trì Diễn đàn là ông Hoàng Thế Liên – Thứ trưởng Bộ Tư pháp kiêm Giám đốc Dự án Quốc gia và bà Louise Chamberlain – Giám đốc quốc gia UNDP Việt Nam. Ban chủ trì còn có ông Nguyễn Văn Tiên Tiên (Phó chủ nhiệm chuyên trách Ủy ban về Các vấn đề xã hội của Ủy ban Thường vụ Quốc hội), ông Nguyễn Kim Hồng (Phó chủ nhiệm chuyên trách Ủy ban Pháp luật của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, là cơ quan thẩm tra dự án Luật Hộ tịch), Nguyễn Công Khanh (Cục trưởng cục Hộ tịch, Quốc tịch và Chứng thực của Bộ Tư pháp) và trưởng đại diện UNWOMEN, bà Shoko Ishikawa.

Thứ trưởng thường trực Bộ Tư pháp, ông Hoàng Thế Liên phát biểu khai mạc diễn đàn. Ông khẳng định: “Với sự gắn kết giữa công tác hộ tịch và việc bảo đảm các quyền nhân thân của cá nhân, trong bối cảnh quyền con người, quyền công dân tiếp tục được đề cao trong Hiến pháp năm 2013 mới được ban hành, việc đánh giá Dự án Luật Hộ tịch dưới góc độ quyền con người như chủ đề diễn đàn lần này là hết sức cần thiết và hữu ích”. Đồng thời nhấn mạnh có sự thay đổi từ quan điểm “quản lý” sang “phục vụ” người dân về hộ tịch.

Bà Louise Chamberlain, Giám đốc quốc gia UNDP tại Việt Nam cũng nêu rõ, “thách thức chính là bảo đảm sự thống nhất trong luật về các nguyên tắc bình đẳng và không phân biệt, đặc biệt là các nguyên tắc liên quan đến hôn nhân, các mối quan hệ trên thực tế, quyền trẻ em, quyền của người lao động di cư và các nhóm khác như người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới”.

Theo ông Nguyễn Công Khanh, Cục trưởng Cục Hộ tịch, Quốc tịch, Chứng thực (Bộ Tư pháp): Lâu nay, thủ tục hành chính chủ yếu tạo thuận lợi cho các cơ quan quản lý mà chưa tạo thuận lợi, bảo đảm quyền lợi cho người dân. “Những bất cập, hạn chế trên đã ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, gây khó khăn, phiền hà cho người dân, vừa ảnh hưởng đến chất lượng đăng ký và quản lý hộ tịch, làm giảm hiệu quả công tác quản lý dân cư, quản lý nhà nước và xã hội”, ông Khanh nói.

Trưởng đại diện UNWOMEN, bà Shoko Ishikawa đưa ra một số kiến nghị với dự án Luật Hộ tịch, nhằm bảo đảm những quy định phù hợp với các công ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết, và không ngăn cản việc thực thi quyền công dân của các nhóm yếu thế, đặc biệt là các cặp chung sống không đăng ký, người LGBTIQ và người lao động di cư cùng con cái họ. Bà khuyến nghị nhà nước cho phép việc thực hiện chuyển giới tính, tự xác định giới tính, phương án về giới tính X và cần thừa nhận tình trạng cơ thể thực tế của người chuyển giới.

Ánh Phong (trái) tại diễn đàn đối thoại chính sách

Ánh Phong (trái) tại diễn đàn đối thoại chính sách

Lê Ánh Phong, đại diện cộng đồng người chuyển giới, đặt câu hỏi về việc liệu Dự án Luật Hộ tịch có thể giải quyết những khó khăn hiện tại của người chuyển giới, như không thể làm lại giấy tờ, không thể thực hiện các việc hộ tịch thông dụng như đăng ký tạm trú, thường trú, không thể thực hiện các giao dịch như mua bán chuyển nhượng cần có xác nhận nhân thân. Đại diện iSEE cũng đặt một số câu hỏi liên quan tới việc người chuyển giới có hai quốc tịch thực hiện việc nhập tịch lại với nhân thân mới, việc ghi sổ hộ tịch việc kết hôn của hôn nhân cùng giới được tiến hành hợp pháp tại nước ngoài, và việc thay đổi thông tin giới tính gắn với mã số định danh của người chuyển giới, người liên giới sẽ được giải quyết như thế nào.

Ông Nguyễn Công Khanh đại diện trả lời hầu hết các câu hỏi. Theo quan điểm cá nhân của ông thì đây là một quyền của công dân. Tuy nhiên quyền này được quy định tại Bộ luật Dân sự và không thể giải quyết bằng Luật Hộ tịch và Luật Hộ tịch chỉ quy định về thủ tục, trình tự thực hiện. Ông cũng chia sẻ đã có dự cảm về chủ đề này từ những năm 1990, 1991, và nếu hiện nay nó vẫn không trái với Hiến pháp, thì hy vọng Bộ luật Dân sự sửa đổi sắp tới có thể cởi mở hơn.

Thứ trưởng Hoàng Thế Liên cũng chia sẻ sự thấu hiểu những khó khăn mà người chuyển giới đang vướng mắc. Ông phát biểu sẽ ghi nhận những ý kiến, vấn đề này và chuyển sang những diễn đàn khác phù hợp hơn về Bộ luật Dân sự.

Trong năm nay, Luật Hộ tịch và Bộ luật Dân sự đều được đưa vào thảo luận ở Quốc hội. Những luật này đều liên quan trực tiếp đến các vấn đề của người chuyển giới như thay đổi tên, thực hiện phẫu thuật chuyển giới giới tính, và thừa nhận tình trạng nhân thân mới sau khi chuyển đổi giới tính.