Chúng tôi thay đổi thế giới

Nhiều bạn sinh viên trăn trở về các cơ hội tham gia vào hoạt động của xã hội dân sự. Các bạn cho rằng, nhiều khi sinh viên sau khi ra trường không còn cơ hội hoạt động vì “ngoài kia” mọi người thường cảm thấy bất lực, thay đổi rất khó. Các diễn giả trân trọng băn khoăn này, và tin rằng sinh viên và giới trẻ cần cho mình sứ mệnh “giáo dục” người lớn nữa. Họ phải là lực lượng truyền cảm hứng, và tự tạo ra không gian của mình.
Ngày 21 tháng 9 năm 2013 tại Hà  Nội, Viện iSEE cùng ba nhóm thanh niên TEDx Hoàn Kiếm, Action for Future và 350.ORG tổ chức giao lưu với 300 bạn thanh niên và sinh viên về đề tài: chúng tôi thay đổi thế giới. Đây là không gian để các bạn thanh niên và sinh viên thảo luận và tham gia hoạt động của các tổ chức xã hội dân sự, giải quyết các vấn đề của xã hội như đói nghèo, bất bình đẳng, ô nhiễm môi trường, quyền con người, và phòng chống tham nhũng.

Các bạn thanh niên đăng ký tham gia buổi giao lưu “chúng tôi thay đổi thế giới”

Các bạn đã được nghe các mô hình hoạt động khác nhau của các tổ chức xã hội dân sự ở Việt Nam. Mở đầu, chị Nguyễn Kháng Thương từ Mạng lưới ung thư vú Việt Nam (BCN) chia sẻ công việc của chị trong việc thu thập, chia sẻ kiến thức và thông tin liên quan đến bệnh ung thư vú. Những hỗ trợ trực tiếp và cụ thể cho những người đang chữa trị bệnh ung thư như tư vấn tâm lý, cho mượn tóc giả. Chị Thương bản thân là một người đang mang trong mình bệnh ung thư vú ở cấp độ 4 đã biết mình mắc bệnh vào ngày 20 tháng 10 năm 2012. Khi tìm hiểu, chị mới biết ở Việt Nam rất hiếm thông tin liên quan đến căn bệnh này, nếu có thì nhiều thông tin không chính xác. Hơn nữa, 50-70% phụ nữ khi biết mình bị ung thư vú thì đã vào giai đoạn muộn, và độ tuổi mắc bệnh ung thư vú ở Việt Nam rất trẻ, từ 35-55 Tuổi, trẻ hơn 10 tuổi so với quốc tế. Chính vì vậy, chị Thương khát khao những người phụ nữ Việt Nam khác biết đủ thông tin, biết kỹ năng tự khám cho mình ở nhà để phát hiện bệnh sớm. Dù không biết sống được bao lâu nữa, nhưng chị Thương muốn mỗi ngày mình còn sống là một ngày mình có ích cho xã hội. Câu chuyện của chị gây xúc động mạnh mẽ, và truyền cảm hứng cho các bạn trẻ. Cuối buổi, hàng chục bạn thanh niên đã đăng ký làm tình nguyện viên cho BCN. Đây chính là mô hình xã hội dân sự phổ biến, người dân tham gia vào giải quyết một vấn đề cụ thể trong xã hội.

Chị Nguyễn Khánh Thương chia sẻ câu chuyện về việc giúp các phụ nữ có bệnh ung thư vú

Anh Đặng Hoàng Giang chia sẻ thông tin liên quan đến minh bạch và liêm chính trong thanh niên. Theo nghiên cứu điều tra, thanh niên Việt Nam có suy nghĩ đúng đắn về tầm quan trọng của minh bạch là liêm chính, như một tố chất tốt của con người. Ví dụ 95% bạn được hỏi cho rằng trung thực quan trọng hơn giàu có, hay 86% cho rằng thiếu liêm chính là vấn đề quan trọng của đất nước. Tuy nhiên, một lượng lớn than niên sắn sàng “đầu hàng” bằng cách chấp nhận hối lộ, quay cóp hoặc nói dối trong thực tế, khi họ phải đối mặt với việc “chạy điểm” hay “lợi ích cá nhân và gia đình”. Ví dụ, 45% nói không lừa dối trừ khi điều đó có lợi cho bản thân và gia đình, hay 50% từ chối tham nhũng trừ trường hợp điều đó không đáng kể hoặc để giải quyết vấn đề. Bàn về nguyên nhân gốc rễ, ông Giang cho rằng Việt Nam cần phải có một xã hội dân sự mạnh, có thể tham gia vào quản trị công, giám sát hoạt động của chính quyền. Khi đó, mới tạo ra một môi trường có tính minh bạch, tạo điều kiện để mọi người thực hành các giá trị liêm chính. Một ví dụ điển hình mà CECODES nơi ông Giang làm việc, là nghiên cứu về “chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam – PAPI” – nhằm đánh giá và xếp hạng hiệu quả của chính quyền cấp tỉnh. Đây chính là mô hình XHDS tham gia vào giám sát và vận động chính quyền và chính sách.

Ông Đặng Hoàng Giang chia sẻ câu chuyện về liêm chính và XHDS

Anh Huỳnh Minh Thảo giám đốc truyền thông và dịch vụ của ICS đã chia sẻ về phong trào của cộng đồng LGBT trong 5 năm qua. Từ những cá nhân sống trong vỏ bọc, sợ hãi vì phải đối mặt với định kiến và kỳ thị, người đồng tính đã dần dần kết nối với nhau, ban đầu là trên internet, sau đến là trong thực tế, ban đầu là những cộng đồng nhỏ lẻ, sau này là toàn bộ cộng đồng LGBT rộng khắp. Quá trình kết nối này, là một quá trình tự thay đổi bản thân, từ sợ hãi đến tự tin, từ đơn lẻ, đến tập thể. Đây chính là cách người đồng tính tạo ra không gian dân sự riêng cho mình, và từ đó vận động gia đình, xã hội và nhà nước thay đổi, thừa nhận quyền bình đẳng của cộng đồng LGBT. Theo anh Thảo, không có sự thay đổi nào là dễ dàng, không có đau đớn. Điều quan trọng là chúng ta phải kết nối, đoàn kết vì mục đích chung. Đó chính là mô hình XHDS mạng lưới và phong trào xã hội mà anh Thảo muốn chia sẻ cho mọi người.

Anh Huỳnh Minh Thảo chia sẻ câu chuyện của cộng đồng LGBT

Sau khi nghe ba mô hình khác nhau của các tổ chức XHDS, ông Dương Trung Quốc đã khẳng định XHDS không phải là một khái niệm xa lạ đối với Việt Nam. Mô hình thôn làng chính là một mô hình xã hội dân sự tồn tại từ lâu đời. Trong lịch sử, các hoạt động xã hội dân sự là phổ biến qua các thời đại. Ông Quốc cũng cho rằng, việc e ngại với XHDS là không cần thiết, vì XHDS tồn tại là khách quan, nên vấn đề là sử dụng mặt tích cực và sức mạnh của XHDS như thế nào cho sự phát triển của đất nước. Bên cạnh khía cạnh tâm lý e dè, ông Quốc cũng cho rằng thiếu khung pháp luật, cụ thể là Luật về hội là rào cản quan trọng với sự phát triển của XHDS ở Việt Nam.

Ông Dương Trung Quốc chia sẻ vai trò cần thiết của XHDS Việt Nam

Sau phần chia sẻ, các bạn thanh niên và sinh viên đã tham gia thảo luận sôi nổi về xã hội dân sự và các vấn đề quan trọng của đất nước. Có bạn học sinh chia sẻ câu chuyện cá nhân, khi viết về việc tiêu cực của trường mình học trên facebook, giáo viên phát hiện đã yêu cầu bạn xóa bỏ. Tuy nhiên, vì là chuyện có thật nên bạn đã từ chối và gặp nhiều khó khăn trong quan hệ với giáo viên. Các diễn giả đã thực sự chia sẻ câu truyện của bạn học sinh và nói việc bạn làm là đúng. Để tạo ra tiến bộ và thay đổi, thanh niên phải dũng cảm và nói lên sự thật. Chỉ khi đó, họ mới là những người liêm chính, tạo ra thay đổi trước hết từ bản thân mình, sau đó cho những người xung quanh, và cuối cùng đến toàn xã hội.

Các bạn thanh niên chăm chú lắng nghe các diễn giả

Có bạn thanh niên hỏi về việc thiếu vắng Luật biểu tình, và như vậy thì liệu thanh niên nên đi biểu tình (quyền con người) hay không? Ông Dương Trung Quốc cho rằng, đây là hai mặt của một vấn đề. Nếu thực tế không có xảy ra thì nhiều người nghĩ đây là một vấn đề không cần thiết. Còn nếu biểu tình mà chưa có luật, thì dẫn đến làm một việc chưa có luật. Trong bối cảnh hiện tại, thanh niên cần phải có những không gian lành mạnh, phát huy trí tuệ và sức lực của mình. Ông cho rằng, cùng với Luật biểu tình, Luật lập hội là nhu cầu tất yếu của cuộc sống.

Các diễn giả giao lưu cùng thanh niên

Nhiều bạn sinh viên trăn trở về các cơ hội tham gia vào hoạt động của xã hội dân sự. Các bạn cho rằng, nhiều khi sinh viên sau khi ra trường không còn cơ hội hoạt động vì “ngoài kia” mọi người thường cảm thấy bất lực, thay đổi rất khó. Các diễn giả trân trọng băn khoăn này, và tin rằng sinh viên và giới trẻ cần cho mình sứ mệnh “giáo dục” người lớn nữa. Họ phải là lực lượng truyền cảm hứng, và tự tạo ra không gian của mình. Ví dụ điển hình chính là cộng đồng LGBT, họ đã không ngồi đợi ai “dọn mâm cỗ” cho mình, mà tự liên kết, hành động và tạo ra không gian riêng của mình. Đây chính là mô hình các bạn trẻ có thể tham khảo.

Chủ đề XHDS thực sự gần gũi và thu hút người tham gia

Cuộc tọa đàm đã diễn ra sôi nổi, đầy cảm xúc và truyền được cảm hứng cho các bạn trẻ. Khi hàng trăm bạn đứng dậy bên nhau, cầm tay nhau hô vang khẩu hiệu “Chúng tôi thay đổi thế giới” cũng chính là lúc mọi người hiểu rằng thay đổi xã hội là trách nhiệm của mỗi người. Để thay đổi thế giới, các bạn phải tự thay đổi mình, chủ động và liên kết, tạo ra một xã hội dân sự Việt Nam có ích cho sự phát triển của đất nước, vì sự bình đẳng và quyền con người.

Các bạn thanh niên thể hiện sự cam kết tham gia XHDS bằng cách hô vang khẩu hiệu: Chúng tôi thay đổi thế giới