Cần thừa nhận và bảo vệ người đồng tính

“Khi xã hội Việt Nam ngày càng phát triển, người đồng tính có những cơ hội, điều kiện sống thật với bản thân, có khả năng học tập, làm việc và cống hiến”. Đây là thông điệp được đưa ra tại Hội thảo nâng cao nhận thức và giảm nhạy cảm về người đồng tính (NĐT) diễn ra tại thành phố Cần Thơ vào đầu tháng 4-2011. Ông Lê Quang Bình, Viện trưởng Viện nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường trả lời phỏng vấn báo Cần Thơ.

* Xin ông cho biết đôi nét về quá trình nghiên cứu các vấn đề liên quan đến NĐT ở Việt Nam?


– Những nghiên cứu về NĐT ở Việt Nam bắt đầu được thực hiện trong vài năm gần đây. Nhu cầu được sống thật với bản thân của NĐT cũng ngày càng được xã hội quan tâm. Bên cạnh iSEE, có khá nhiều tổ chức nghiên cứu về cộng đồng nam có quan hệ tình dục đồng giới (MSM) để có thể đưa ra những phương pháp can thiệp, giúp cộng đồng MSM có biện pháp tình dục an toàn… Riêng iSEE tập trung nghiên cứu sâu hơn về điều kiện kinh tế-xã hội, những vấn đề NĐT đang gặp phải và những nhu cầu trong cuộc sống đời thường của họ. iSEE nghiên cứu cả NĐT nam và NĐT nữ, về những định kiến và sự kỳ thị đối với NĐT trong cộng đồng xã hội, sức khỏe tâm thần để đưa ra những giải pháp có ích cho cộng đồng và xã hội.

* Cần làm gì để giảm tác hại cho NĐT trước các định kiến và kỳ thị của xã hội?

– Hiện tại, iSEE đang hoàn thành những nghiên cứu về định kiến và sự kỳ thị đối với NĐT để đưa ra những hoạt động can thiệp dành cho NĐT. iSEE cũng đang chuẩn bị nghiên cứu về sức khỏe tâm thần của cộng đồng NĐT ở Việt Nam. Cộng đồng NĐT gặp rất nhiều khó khăn về sức khỏe tâm thần. Không ít NĐT có ý định tự tử, thậm chí đã tự tử, vì NĐT chịu nhiều áp lực tâm lý từ phía gia đình và xã hội trong nhiều mặt của đời sống. iSEE sẽ tiếp tục kết hợp với báo chí để đưa thông tin về NĐT chân thật, khách quan và chính xác hơn. Bên cạnh đó, ở Việt Nam có một số diễn đàn do NĐT tự lập với hàng trăm ngàn lượt thành viên đăng ký tham gia. Hoạt động của các Website này chủ yếu cung cấp thông tin cho các thành viên, thảo luận và trao đổi những vấn đề liên quan đến cuộc sống của NĐT. Hiện iSEE đang hỗ trợ Nhóm Chia sẻ và kết nối thông tin (ICS) gồm những thành viên quản lý hoạt động các Website với mục đích chống kỳ thị NĐT thông qua tổ chức các hoạt động văn hóa, triển lãm ảnh, diễn kịch về đề tài NĐT cho sinh viên các trường đại học hiểu, giảm định kiến với NĐT.

* Biện pháp nào giúp NĐT được sống, học tập, lao động, cống hiến như mọi người khác, thưa ông?

– Nhiều nghiên cứu về sức khỏe tâm thần ở NĐT trên thế giới đã khẳng định đồng tính luyến ái không phải là bệnh, không lây lan mà chỉ là một phần đa dạng của tính dục. Năm 1990, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng đã khẳng định điều này khi loại đồng tính luyến ái ra khỏi danh sách bệnh tâm thần. Ngày 17-5 hàng năm được chọn là ngày Quốc tế chống kỳ thị NĐT. Hầu hết NĐT sống khép kín, dùng nhiều cách che giấu bản thân mình là NĐT vì sự kỳ thị của xã hội đối với họ. Theo những nghiên cứu của iSEE, vấn đề làm cộng đồng NĐT lo sợ nhất là gia đình không thừa nhận họ. NĐT có thể đối mặt với định kiến, sự kỳ thị trong môi trường làm việc, các mối quan hệ ngoài xã hội, nhưng với gia đình thì đó là vấn đề rất khó. Họ sợ cha mẹ thất vọng, đau buồn, không thừa nhận khi biết con mình là NĐT. Vì thế, việc được gia đình thừa nhận, tôn trọng rất quan trọng đối với NĐT. Tuy nhiên, vấn đề này đòi hỏi phải có thời gian và gia đình cần được hỗ trợ về tâm lý để thừa nhận con mình là NĐT. Chính vì thế, Nhóm kết nối và chia sẻ thông tin ICS đang xây dựng một số thông tin hỗ trợ, giúp các bậc phụ huynh NĐT có đầy đủ thông tin, chuẩn bị về tâm lý, để họ vượt qua những cú sốc ban đầu, có thể chấp nhận thực tế con họ là NĐT được thuận lợi hơn.

Hiện nay ở Việt Nam, vấn đề hỗ trợ kiến thức cho NĐT còn rất hạn chế, nên NĐT khó và ít có điều kiện kết bạn, hỗ trợ nhau hoặc làm những công việc như mọi người trong cộng đồng. Chính những định kiến của xã hội, NĐT có nhiều nguy cơ bị tổn thương, bị bạo lực. Ở Việt Nam, bạo lực đối với NĐT có điểm khác biệt, thường xảy ra ở gia đình hơn ngoài xã hội. Trong các nghiên cứu của iSEE, nhiều trường hợp NĐT bị gia đình đánh đập, thậm chí nhốt, xích lại, không cho giao du với bạn bè là NĐT. Vì thế, NĐT rất cần được sự bảo vệ của pháp luật, để ngăn chặn những hành vi này. Điều quan trọng nhất là sự thừa nhận của cộng đồng xã hội về NĐT, thừa nhận những điểm khác biệt của họ, để có những chính sách bảo vệ NĐT và họ có thể sống, lao động, cống hiến khi được xã hội quan tâm, pháp luật bảo vệ.

* Theo ông, cần xây dựng chính sách bảo vệ cho NĐT như thế nào?

– Hiện nay, nhiều quốc gia trên thế giới đã công nhận NĐT là thành viên bình đẳng trong xã hội, với những chính sách bảo vệ, tạo điều kiện để NĐT sống tốt, cấm các hành vi kỳ thị phân biệt đối xử hoặc công nhận kết hôn đồng giới. Có rất nhiều NĐT trên thế giới thành đạt ở nhiều lĩnh vực và đóng góp tích cực cho xã hội. Làm thế nào để xã hội không còn định kiến, kỳ thị đối với NĐT, đòi hỏi cần phải có thời gian. Quá trình của sự thay đổi này nhanh hay chậm là tùy thuộc vào chúng ta. Chúng ta ở đây là những người làm công tác chính quyền, có thừa nhận NĐT trong cộng đồng xã hội để có những biện pháp bảo vệ họ, tạo điều kiện để NĐT sống thật với bản thân, sống có ích. Bản thân NĐT cũng phải nỗ lực học tập, sống lành mạnh, tích cực để xã hội không còn cái nhìn khắt khe về họ nữa.

Tôi cho rằng, phương tiện truyền thông giữ vai trò quan trọng và tiên phong trong xóa bỏ những định kiến của xã hội đối với NĐT. Việc thông tin chân thật, chính xác và khách quan về NĐT trên báo chí sẽ giúp cộng đồng biết, hiểu hơn về NĐT, giúp họ an tâm sống, học tập, làm việc đóng góp tích cực để xây dựng xã hội phát triển.

* Xin cảm ơn ông!

Thảo Mộc, Báo Cần Thơ