Các chính sách cho Tây Nguyên – Cần lắm tiếng nói của người trong cuộc

Ngày 10/8/2013, nhà văn Nguyên Ngọc đã tới thăm và có buổi chia sẻ với iSEE về các vấn đề liên quan đến dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên. Một trong những nội dung chính là việc một số chính sách phát triển kinh tế được áp dụng một cách “vô tư” đã tác động xấu đến đời sống của người dân Tây Nguyên.

Trong nhiều năm nghiên cứu về Tây Nguyên, nhất là giai đoạn được bà con nuôi giấu những năm cách mạng, nhà văn đã có cơ hội hiểu sâu về đơn vị tổ chức duy nhất và cơ bản nhất của người dân tộc thiểu số ở đây: Làng. Sống gắn bó với rừng, các tộc người như Gia Rai, Ê Đê từ bao đời nay dựa vào rừng để sinh sống. Mỗi cộng đồng người dân tộc Tây Nguyên muốn tồn tại đều cần có 4 yếu tố rừng:

1. Rừng cư trú là nơi họ cải tạo một vùng rừng trở thành buôn, bản để cư trú.

2. Rừng sản xuất, đó là các khoảnh đất mà hoạt động làm rẫy sẽ xảy ra ở đây, cung cấp lương thực cho cộng đồng.

3. Rừng sinh hoạt, là nơi họ tới để tìm kiếm những nguyên liệu phục vụ cuộc sống (ngoài lương thực), ví dụ cây mây làm dây buộc dựng nhà, mật ong…

4. Rừng thiêng, hay còn gọi là rừng tâm linh, nơi họ quan niệm rằng các thần linh ngự trị và rừng này không được phép xâm phạm.

Các yếu tố tự nhiên này, cùng với thời gian, đã thấm sâu và trở thành không gian văn hóa của các dân tộc Tây Nguyên.

Từ năm 1975, chiến lược phát triển Tây Nguyên thành vùng trọng điểm chiến lược về kinh tế, quốc phòng bền vững của cả nước được áp dụng, chủ trương quốc hữu hóa đất đai được triển khai. Nhưng chính việc quốc hữu hóa đất rừng rồi chia lại cho một số các cơ sở, nông trường, cộng đồng dân di cư mới đã tạo ra một sự bất cân bằng chưa từng có tại Tây Nguyên. Người dân tộc thiểu số tại đây không còn rừng như họ vốn có, với đầy đủ ý nghĩa về kinh tế, văn hóa. Và chính sách đại di cư dân các vùng khác trong cả nước tới Tây Nguyên làm dân số nơi đây đột ngột tăng 5, 6 lần trong chưa đầy hai chục năm. Người dân Tây Nguyên bản địa giờ đây thực sự trở thành thiểu số trên chính mảnh đất của mình. Điều này gây ra một sự “đứt gãy” về văn hóa (lời nhà văn) cho cộng đồng, đặt ra nhiều vấn đề thực tế cần giải quyết. Không còn sinh kế về rừng như trước đây, họ bỏ sâu hơn vào rừng để kiếm sống, những giá trị văn hóa được hình thành bao đời nay đứng trước một sự thử thách lớn bởi những tác động ồ ạt về kinh tế, xã hội đến từ bên ngoài.

Tây Nguyên là một trong những ví dụ điển hình nhắc chúng ta nhớ về sự thiết phải tham vấn kĩ lưỡng ý kiến của người trong cuộc trước khi đưa ra những quyết sách có ảnh hưởng trực tiếp đến họ. Và, đồng quan điểm với nhà văn, iSEE cũng tin rằng, chính những người trong cuộc, ở đây là cộng đồng dân tộc thiểu số tại Tây Nguyên, sẽ là những người hiểu rõ nhất vấn đề mà họ đang gặp phải, cùng như chính họ sẽ đưa ra được những giải pháp hiệu quả nhất để giải quyết những vấn đề đó.

Buổi gặp diễn ra trong không khí thân mật, tại văn phòng iSEE, Hà Nội.

Một số hình ảnh ghi lại ngày 10/8/2013:

Nhà văn chia sẻ với iSEE về người dân tộc thiểu số tại Tây Nguyên
Nhà văn Nguyên Ngọc, viện trưởng Lê Quang Bình, và nhân viện iSEE chụp ảnh lưu niệm tại văn phòng iSEE, Hà Nội, 10/8/2013

Nguyễn Thị Thúy Hồng