Bài phát biểu của ông Lê Quang Bình tại Hội nghị tham vấn về Tuyên ngôn nhân quyền ASEAN

Kính thư các vị đại diện Ủy ban liên chính phủ về quyền con người ASEAN!

Kính thưa các quý bà, quý ông!

Tôi muốn bắt đầu bằng một câu hỏi tại sao chúng ta lại cần một Tuyên ngôn nhân quyền trong bối cảnh có quá nhiều khác biệt về văn hóa, kinh tế, xã hội, trình độ phát triển và hệ thống chính trị giữa các nước ASEAN? Câu trả lời là chúng ta có một mục đích chung đó là bảo vệ quyền con người và tự do của mọi công dân ASEAN. Chúng ta cần các cơ chế bảo vệ nhân quyền vì chúng ta biết rằng có những nhóm và cá nhân dễ bị tổn thương hơn các nhóm khác, đặc biệt là phụ nữ, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người bản địa, người đồng tính, song tính và chuyển đổi giới tính.

Có hàng triệu người dân tộc thiểu số và người bản địa ở ASEAN. Họ thường bị gạt ra ngoài lề, kỳ thị, phân biệt đối xử bởi nền văn hóa đặc trưng, lối sống khác biệt, tín ngưỡng truyền thống và đặc biệt là sở hữu cộng đồng về đất đai và tài nguyên thiên nhiên. Sinh kế của họ thường bị đe dọa và phá hủy bởi các dự án khai khoáng, thủy điện, xung đột vũ trang và tái định cư. Nhìn chung, người dân tộc thiểu số và người bản địa là những người nghèo nhất, dễ bị tổn thương nhất và quyền con người của họ dễ bị xâm phạm nhất. Chính vì vậy, tôi kêu gọi Tuyên ngôn nhân quyền ASEAN phải đảm bảo quyền của người dân tộc thiểu số trong việc sở hữu đất đai theo cá nhân hoặc cộng đồng như họ mong muốn, được thông tin và tham vấn cũng như đồng ý trước khi các dự án về khai khoáng, thủy điện và di dân được thực hiện. Tuyên ngôn nhân quyền ASEAN cần đảm bảo quyền của người thiểu số được bảo tồn và phát triển văn hóa của họ như ngôn ngữ, kiến thức bản địa và phương thức quản trị cộng đồng truyền thống.

Có một nhóm thiểu số khác cũng thường bị kỳ thị, phân biệt đối xử và thậm chí còn bị tội phạm hóa chỉ vì họ là chính họ. Nhóm này là người đồng tính nam, đồng tính nữ, song tính và chuyển đối giới tính. Người đồng tính là ai? Họ là bác sĩ, luật sư, giáo viên, bộ đội, công nhân, sinh viên, con trai, con gái, họ hàng, đồng nghiệp, bạn bè. Phân biệt đối xử người đồng tính chính là phân biệt đối xử một ai đó là người chúng ta yêu thương và kính trọng. Khi từ chối quyền của người đồng tính được chung sống, xây dựng mối quan hệ lâu dài và bền vững, quyền sở hữu tài sản chung, quyền thừa kế, quyền sinh con, quyền nhận con nuôi … chúng ta không những từ chối quyền con người của người đồng tính mà còn tạo ra nhiều vấn đề cho gia đình họ, cho cộng đồng và cho người dị tính. Nhiều người đồng tính không dám sống là chính mình vì kỳ thị xã hội và phân biệt đối xử trong luật pháp, họ lập gia đình với người dị tính để che dấu xu hướng tình dục của mình. Như vậy, nhiều người dị tính trở thành vợ hoặc chồng của người đồng tính. Đây có phải là một gia đình hạnh phúc không? Đây có phải là một kết cục tốt đẹp không? Không, không phải và tôi tin rằng không người dị tính nào muốn có bạn đời là người đồng tính cũng giống như không có người đồng tính nào muốn có bạn đời là người dị tính. Dị tính, đồng tính, song tính và chuyển đổi giới tính đều muốn và xứng đáng được sống là chính họ. Thừa nhận quyền của người đồng tính là một giải pháp hai bên cùng thắng cho cả người đồng tính và người dị tính. Chính vì vậy, tôi kêu gọi Tuyên ngôn nhân quyền ASEAN hãy đảm bảo quyền bình đẳng cho tất cả mọi người, bao gồm cả người đồng tính, song tính và chuyển đổi giới tính. Tuyên ngôn nhân quyền nên xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử, bao gồm cả phân biệt đối xử dựa trên xu hướng tình dục và bản dạng giới.

Tôi biết rằng thật không dễ dàng cho một số chính phủ cụ thể hóa quyền của người dân tộc thiểu số và người đồng tính trong luật pháp của họ. Tôi biết Tuyên ngôn nhân quyền ASEAN cần phải nhận được sự đồng thuận. Vì những thách thức này mà một số người muốn thỏa hiệp bằng cách thay việc nêu tên cụ thể người dân tộc thiểu số, người bản địa và người đồng tính bằng từ “thiếu số theo bản dạng tự nhận.” Đây có thể là một gợi ý tốt nhưng chúng ta vẫn đang né tránh vấn đề. Tôi kêu gọi Ủy ban liên chính phủ về nhân quyền ASEAN đưa người dân tộc thiểu số, người bản địa, người đồng tính, song tính và chuyển đổi giới tính vào để đảm bảo bình đẳng và quyền con người cho tất cả mọi người. Nếu Tuyên ngôn nhân quyền ASEAN không nêu cụ thể những nhóm thiểu số này thì hàng triệu người sẽ trở thành vô hình và quyền con người của họ sẽ bị xâm phạm. Tôi không đòi hỏi thừa nhận sự khác biệt, tôi không đòi hỏi quyền mới. Tôi chỉ đòi hỏi sự công bằng cho tất cả mọi người, bao gồm cả người dân tộc thiểu số, người bản địa, người đồng tính, song tính và chuyển đổi giới tính. Tôi tin rằng cùng nhau chúng ta sẽ thực hiện được những bước đi dũng cảm để đạt được điều này. Xin cảm ơn!

Bình Lê