Xã hội dân sự (XHDS) tại Việt Nam đang lớn lên nhanh chóng cùng sự phát triển và hội nhập của đất nước và đang góp phần hiệu quả cho quá trình này. Chính vì vậy, nếu được tạo điều kiện tốt hơn, XHDS sẽ đóng góp hiệu quả hơn nữa cho phát triển, đặc biệt là các trong các lĩnh vực mà Nhà nước không có đủ nguồn lực để đáp ứng – đó là nhận định tại hội thảo thường niên lần thứ nhất về XHDS: “Vai trò của Xã hội dân sự trong sự phát triển xã hội, kinh tế và văn hóa của Việt Nam”. Hội thảo do Nhóm làm việc vì sự tham gia của người dân (PPWG), Nhóm hợp tác Thúc đẩy quản trị và cải cách hành chính công (GPAR) và Mạng Giới và phát triển cộng đồng (GENCOMNET) phối hợp tổ chức vào hai ngày 14 – 15/4 tại Hà Nội.

Hội thảo nhằm thúc đẩy sự hiểu biết và môi trường phát triển cho XHDS Việt Nam trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, bàn về mối quan hệ giữa nhà nước và XHDS tại Việt Nam và khuyến nghị kiến tạo một mối quan hệ hướng tới sự phát triển bền vững chung của đất nước, bảo vệ quyền của tất cả mọi người và các nhóm lợi ích khác nhau. 
Ở mọi quốc gia, trong đó có Việt Nam, XHDS là nơi người dân thể hiện vai trò tự nguyện, tích cực, chủ động của mình trong các lĩnh vực của đời sống xã hội từ xưa đến nay. Xã hội không thể phát triển nếu không có vai trò tham gia tích cực của người dân. Trong những năm gần đây, người dân Việt Nam ngày càng tham gia chủ động hơn trong đời sống xã hội, mà biểu hiện cụ thể là sự phát triển nhanh chóng của các tổ chức XHDS. XHDS Việt Nam đã và đang đóng nhiều vai trò khác nhau trong rất nhiều lĩnh vực, từ xóa đói giảm nghèo, chống bạo lực giới, hỗ trợ các nhóm dễ bị tổn thương như người dân tộc thiểu số, phụ nữ nghèo, người có HIV, người khuyết tật, người đồng tính, người chuyển giới, lao động di cư, trẻ em…đến bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu, bảo vệ quyền con người, chống phân biệt đối xử... Bên cạnh các hoạt động của hệ thống các cơ quan chính phủ và khu vực kinh tế nhà nước và tư nhân, các hoạt động vì xã hội, phi lợi nhuận của XHDS đang được chứng minh rõ ràng là những đóng góp hết sức có giá trị cho sự phát triển chung của đất nước.

TS. Phạm Quang Tú điều hành thảo luận chung về Diễn ngôn và lý thuyết về xã hội dân sự trong bối cảnh chính trị, văn hóa và kinh tế VN
TS. Phạm Quang Tú điều hành thảo luận chung về Diễn ngôn và lý thuyết về xã hội dân sự trong bối cảnh chính trị, văn hóa và kinh tế VN

Mặc dù trong thực tế XHDS đang phát triển ngày càng mạnh mẽ và đóng nhiều vai trò đáng kể trong phát triển, ở Việt Nam, “xã hội dân sự” vẫn còn là một khái niệm chưa được thảo luận rộng rãi và nghiên cứu đầy đủ, dẫn đến những diễn ngôn khác nhau. Việc thiếu sự hiểu biết chung và thấu đáo từ nhiều phía đã gây khó khăn trong việc kiến tạo một môi trường thuận lợi cho XHDS phát triển có ích và tự nhiên ở Việt nam. Ông Lê Quang Bình, Chủ tịch Nhóm làm việc vì sự tham gia của người dân (PPWG) nói: “Bất cứ một quốc gia nào muốn phát triển cần phải có một không gian dân sự tự do để người dân có thể hợp lực giải quyết các vấn đề chung của cộng đồng và xã hội, nếu không các cá nhân sẽ trở nên yếu đuối, dễ bị tổn thương và không thể bảo vệ quyền lợi của họ trước lợi ích nhóm, cũng như không thể thực hiện vai trò làm chủ trước quyền lực nhà nước. Một XHDS vững vàng không chỉ đóng góp hiệu quả cho sự phát triển bền vững, mà còn là điều kiện rất cần thiết để góp phần bảo vệ nhân phẩm và quyền con người, cũng như đảm bảo sự cân bằng giữa các nhóm lợi ích trong phát triển".

TS. Phạm Quỳnh Phương trả lời câu hỏi về những mô hình quan hệ cơ bản giữa xã hội dân sự và nhà nước
TS. Phạm Quỳnh Phương trả lời câu hỏi về những mô hình quan hệ cơ bản giữa xã hội dân sự và nhà nước

Tại hội thảo, đại diện các cơ quan/tổ chức, các viện nghiên cứu, các trường đại học, các nhà khoa học, các chuyên gia…đã cùng nhau thảo luận về các thách thức mà XHDS Việt Nam đang phải đối mặt, đặc biệt là những thách thức về tài chính, nhân sự và hình ảnh để từ đó đưa ra các hướng đi bền vững cho sự phát triển của một XHDS có ích và đóng góp hữu hiệu hơn nữa cho đất nước trong bối cạnh cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Hội thảo cũng đánh giá các rào cản về pháp lý đang cản trở XHDS Việt Nam và đưa ra các kiến nghị cho các nhà hoạch định chính sách xây dựng Luật về Hội, nhằm bảo đảm quyền tự do hiệp hội, một quyền tối quan trọng để XHDS phát triển.