Dự thảo luật về Hội đã được đưa ra thảo luận lần đầu tại kỳ họp thứ 10 của Quốc hội khóa XIII. 16 Đại biểu đã đóng góp ý kiến trực tiếp vào Dự luật với nhiều nội dung còn gây nhiều tranh cãi trong bản dự thảo. Các đại biểu có ý kiến đều nhất trí cho rằng cần có Luật về Hội để hoàn thiện cơ sở pháp lý trong việc quản lý hoạt động hiệp hội ở Việt Nam đồng thời hỗ trợ thúc đẩy quyền tự do hiệp hội của người dân.

Dự thảo luật về Hội được đưa ra lấy ý kiến công chúng từ ngày 4/6/2015 trên cổng thông tin của Bộ Nội Vụ và đã thu hút được sự quan tâm của nhiều thành phần xã hội. Tại hội trường, có Đại biểu nhìn nhận Dự thảo vẫn còn mang nặng “bóng dáng” của Nghị định 45 nên còn nặng về quản lý nhà nước đối với Hội.


Một Đại biểu của tình Yên Bái nhấn mạnh nguyên tắc không phân biệt đối xử giữa các loại hội khác nhau, hay giữa các cá nhân có nhu cầu thực hành quyền tự do hiệp hội. 

Nguyên tắc của quyền tự do hiệp hội
Nguyên tắc của quyền tự do hiệp hội

Về phạm vi điều chỉnh, một số đại biểu tán đồng không điều chỉnh Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Công đoàn, Hội nông dân Việt Nam, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp phụ nữ, Hội cựu chiến binh vì đây là các tổ chức chính trị xã hội có vị trí, vai trò đặc biệt. Bên cạnh đó, có Đại biểu có ý kiến cho rằng việc không điều chỉnh một số loại Hội kể trên trong Luật sẽ vi phạm nguyên tắc không phân biệt đối xử giữa các loại Hội của quyền tự do hiệp hội. 

Có nên loại trừ 6 tổ chức chính trị xã hội ra khỏi phạm vi điểu chỉnh của Luật?
Có nên loại trừ 6 tổ chức chính trị xã hội ra khỏi phạm vi điểu chỉnh của Luật?

Một Đại biểu đưa ra gợi ý là nên phân loại thành hai nhóm Hội chính trong Luật, bao gồm (i) Hội thành lập do nhu cầu của Nhà nước và (ii) Hội thành lập do ý chí tự nguyện của người dân. Dựa trên sự phân loại này sẽ có các điều khoản cụ thể điều tiết và tháo gỡ những “nút thắt” hiện nay trong Dự thảo. Bên cạnh đó, Đại biểu cũng nhấn mạnh nên nhận thức được sự tồn tại có ý nghĩa của các loại Hội không đăng ký tư cách pháp nhân trong cuộc sống. Số lượng tồn tại của các loại Hội này rất nhiều và phổ biến, điều đó thể hiện sự linh hoạt và ý nghĩa của hoạt động hiệp hội trong đời sống của người dân. Do đó Luật cũng nên ghi nhận loại Hội này để các loại Hội này không bị nhìn nhận là hoạt động bất hợp pháp. Cũng theo ý kiến về các loại Hội, một Đại biểu của Ninh Thuận đề nghị “cần phải có sự rà soát phân loại 8.792 hội đặc thù với biên chế 7.445 người để xem có bao nhiêu hội cần phải điều chỉnh sáp nhập, có bao nhiêu hội của Đảng, Nhà nước không còn nhu cầu nữa, có bao nhiêu hôi tự trang trải kinh phí hoạt động để có sự điều chỉnh hợp lý, giảm nguồn chi đi đến chấm dứt việc chi trả từ ngân sách nhà nước”.

Phân loại Hội trong Luật
Phân loại Hội trong Luật

Về điều kiện thành lập Hội (điều 10, khoản 3), nhiều Đại biểu đã có ý kiến bình luận. Cụ thể, một Đại biểu của Hải Phòng đề nghị Ban soạn thảo cần nghiên cứu và có giải trình thấu đáo hơn về nội dung Hội chỉ được phép thành lập nếu lĩnh vực hoạt động chính trong trùng lặp với lĩnh vực hoạt động chính của hội đã được thành lập hợp pháp trước đó trong cùng một phạm vi hoạt động. Đại biểu chia sẻ là “mỗi tổ chức hội được thành lập đều xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và đều có sứ mệnh riêng, lợi thế riêng tương thích với một nhóm doanh nghiệp, một nhóm đơn vị sản xuất kinh doanh. Vì vậy nếu quy định như dự thảo thì không thể đáp ứng được những yêu cầu khách quan này và sẽ làm hạn chế nhiều kênh nguồn lực để hỗ trợ cho Hội, hơn nữa quy định này sẽ không tạo ra môi trường để các hội nâng cao năng lực hoạt động do không có yếu tố cạnh tranh. Quan trọng hơn quy định này sẽ làm hạn chế quyền tự do thành lập Hội theo quy định của Hiến pháp năm 2013. 

Tiếp theo đó, về thủ tục thành lập Hội, hầu hết các Đại biểu đều cho rằng thủ tục thành lập vẫn rườm rà, và quá lâu. Có một số đại biểu so sánh thủ tục thành lập Hội và thủ tục thành lập doanh nghiệp, và một sự chênh lệch rõ ràng là thủ tục thành lập của Hội hiện nay quá dài, sẽ kèm theo những thiệt hại về nguồn lực và cơ hội của tất cả các bên có liên quan.


Từ góc độ “kinh phí của Nhà nước cấp cho Hội làm việc”, một Đại biểu của Ninh Thuận đề nghị “cần phải có sự rà soát phân loại 8.792 hội đặc thù với biên chế 7.445 người để xem có bao nhiêu hội cần phải điều chỉnh sáp nhập, có bao nhiêu hội của Đảng, Nhà nước không còn nhu cầu nữa, có bao nhiêu hôi tự trang trải kinh phí hoạt động để có sự điều chỉnh hợp lý, giảm nguồn chi đi đến chấm dứt việc chi trả từ ngân sách nhà nước”. Một đại biểu khác cũng cho rằng Hội nên tự chủ về tài chính, hoạt động bằng quỹ của Hội, từ nguồn kinh phí Hội viên đóng góp. Và như thế Hội sẽ bảo vệ quyền lợi của Hội viên tích cực hơn cũng như tăng niềm tin của hội viên đối với Hội. 

Hội nên hoạt động trên cơ sỡ quỹ của Hội
Hội nên hoạt động trên cơ sỡ quỹ của Hội

Ngoài ra, một số Đại biểu đều có ý kiến về tư duy quản lý quá chặt đối với hoạt động Hội, và can thiệp sâu vào hoạt động nội bộ của Hội ví dụ như quy định cụ thể về Đại hội tổ chức như thế nào, chia tách sát nhập Hội. Từ đó Đại biểu đề nghị các hoạt động này nên để điều lệ Hội quy định, và quản lý nhà nước chỉ cần thông qua điều lệ Hội để quản lý Hội. Quan trọng hơn, Đại biểu nhấn mạnh cần tôn trọng tính tự chủ, tự quản của Hội. Bình luận về việc can thiệp sâu đến nội bộ của Hội, một Đại biểu cho rằng Chính phủ không cần thực hiện công việc phê duyệt người đại diện theo pháp luật của Hội. 

Có cần phê duyệt người đại diện theo pháp luật của Hội
Có cần phê duyệt người đại diện theo pháp luật của Hội

Nhằm mục đích bảo vệ quyền hiệp hội của người dân tốt và hiệu quả hơn, một số Đại biểu cũng góp ý về các điều 9 hay Điều 33 trong Dự luật hiện nay là chưa rõ ràng, do đó một cá nhân hay Hội nào đó bị vi phạm quyền tự do hiệp hội thì chưa biết hướng xử lý hay được bảo vệ như thế nào. 

Cơ chế bảo vệ quyền tự do hiệp hội?
Cơ chế bảo vệ quyền tự do hiệp hội?

Ngoài ra các vị đại biểu cũng đề cập đến nhiều điểm vẫn còn hạn chế trong dự Luật như quá nhiều điều được quy định chi tiết bởi văn bản dưới luật, hay quyền lập hội của người nước ngoài tại Việt Nam hay của cán bộ công nhân viên chức… Kết thúc phiên thảo luận, Phó chủ tịch Quốc hội – ông Uông Chu Lưu – đã tóm tắt các ghi nhận ý kiến đóng góp của các Đại biểu và sẽ tiếp tục chỉ đạo để hoàn thiện dự án luật này.

Toàn văn bản tổng hợp thảo luận tại hội trường về Dự thảo Luật về Hội có thể được tìm
thấy tại: http://bit.ly/24Q1NsQ