[iSEE Talks_GS. Sébastien Chauvin] Vận động cho quyền của người LGBTIQ+ – Một chặng đường lâu dài

Các phong trào dường như đều trải qua một thời kỳ “chững lại”. Tuy nhiên, GS. Sébastien Chauvin không hề tỏ ra bi quan. Nó không phải điểm bão hòa, đấy là thời gian để sắp xếp lại và chuẩn bị cho các phong trào tiếp theo.

Chiều 21/12/2018, iSEE Talks tổ chức buổi “Trao đổi về quyền LGBTQ trên thế giới” với GS. Sébastien Chauvin. Cuộc trò chuyện cởi mở chạm tới nhiều chủ đề thú vị từ định kiến, quyền của người LGBTIQ+ cho đến công lý giới. Cuộc trò chuyện diễn ra sôi nổi, có tính tương tác cao giữa diễn giả và những người tham gia.

GS. Sébastien Chauvin chia sẻ góc nhìn lạc quan về sức mạnh của phong trào LGBTIQ+
Buổi chia sẻ thân mật của GS. Sébastien Chauvin với nhân viên iSEE cùng đại điện của các nhóm cộng đồng

GS. Sébastien Chauvin có 15 năm kinh nghiệm nghiên cứu về giới và vấn đề kỳ thị người đồng tính. Anh chính là một trong những người sáng lập ngày IDAHOT (Ngày Quốc tế Chống Kỳ thị Người đồng tính, Song tính và Chuyển giới 17/5 hàng năm).

Mở đầu cuộc trò chuyện, anh Chauvin chia sẻ: “Tại một số nước, công lý giới (gender justice) là nội dung đấu tranh quan trọng nhất hiện nay. Các cuộc đấu tranh giành quyền hôn nhân đồng giới là cuộc đấu tranh lâu dài”. Anh cho biết phong trào vận động cho quyền của người LGBTIQ+, ở các nước châu Âu, có thể bắt đầu từ vận động cho hôn nhân đồng giới. Sau đó, các phong trào được mở rộng, tận dụng nguồn lực sẵn có để thúc đẩy các chủ đề khác như người chuyển giới hay người LGBTIQ+ nhập cư/tị nạn.

GS. Sébastien Chauvin chia sẻ góc nhìn lạc quan về sức mạnh của phong trào LGBTIQ+
GS. Sébastien Chauvin chia sẻ góc nhìn lạc quan về sức mạnh của phong trào LGBTIQ+

Tuy nhiên, phong trào nào dường như đều trải qua một thời kỳ “chững lại”. Không chỉ riêng tại Việt Nam mà phong trào của các nước châu Âu cũng có xu hướng tương tự. Ví dụ tại Pháp, sau khi cuộc đấu tranh cho hôn nhân đồng giới thành công thì phong trào này có phần chững lại khi xã hội chống lại việc nhận con nuôi của các cặp đôi đồng giới. Tuy nhiên, GS. Sébastien Chauvin không hề tỏ ra bi quan: “Nó không phải điểm bão hòa, đấy là thời gian tĩnh để sắp xếp lại và chuẩn bị cho các phong trào tiếp theo”.

Về sự tham gia trong cuộc vận động cho quyền của người queer, anh Chauvin nhận thấy sự tham gia của nam giới dị tính là rất hạn chế. Điều này có thể được lý giải do nam giới dị tính thấy họ không chịu ảnh hưởng nặng nề của bất bình đẳng giới, hoặc họ chưa nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề. Anh Hoàng Giang Sơn, cán bộ chương trình Công lý giới của Viện iSEE cũng chia sẻ cùng quan điểm: “Dù là nam, nữ hay queer đều gặp các rào cản liên quan đến định kiến giới”.

Theo ý kiến cá nhân của mình anh Sơn lại không đặt nặng việc tăng sự tham gia của nam giới dị tính trong phong trào LGBTIQ+ hay Công lý giới nói chung. Bởi theo anh, tinh thần tự nguyện khi tham gia một hoạt động hay một phong trào xã hội là rất quan trọng. Nếu đặt ra chỉ tiêu phải thu hút được thêm nam giới dị tính thì phải chăng chúng ta lại nâng cao vị thế và tầm quan trọng của nam giới dị tính so với các nhóm khác? Anh Sơn một lần nữa nhấn mạnh vào sự tự nguyện của các cá nhân vì mỗi cá nhân dù với bản dạng giới hay xu hướng tính dục nào đều quan trọng trong xã hội.

Phong trào LGBTIQ+ cũng liên quan đến phong trào nữ quyền. Anh Chauvin cho biết thế giới hiện đã trải qua 4 làn sóng đấu tranh nữ quyền: làn sóng đầu tiên bao gồm phong trào quyền bầu cử của phụ nữ ở thế kỷ XIX và XX, thúc đẩy quyền bỏ phiếu của phụ nữ; làn sóng thứ hai kéo dài từ những năm 60s đến 90s tập trung đấu tranh quyền tự do tình dục và sinh sản cho phụ nữ; làn sóng thứ ba bắt đầu vào giữa những năm 90s thách thức các giới hạn của “giới tính”, gắn liền với các phong trào queer; và phong trào Me too và các chiến dịch tương tự được xem là làn sóng nữ quyền thứ 4 trên thế giới. Anh Chauvin nhận xét về làn sóng mới này: “Chúng tôi nhận thấy thế hệ mới những người đấu tranh nữ quyền xuất hiện, họ sử dụng rất nhiều internet”.

Ngày nay, các phong trào vận động cho quyền của người queer, người chuyển giới, và người liên giới tính phát triển tại nhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Kết quả là một số quyền của người LGBTIQ+ được công nhận và những định kiến – kỳ thị đã dần được xóa bỏ. Các thành viên trong cộng đồng LGBTIQ+ tại Việt Nam nhận thấy cách đây 5-10 năm, hình ảnh người LGBTIQ+ bị gắn với nhiều định kiến tiêu cực. Trong thời gian gần đây, điều này đã thay đổi khi xã hội cởi mở hơn với người LGBTIQ+, thậm chí nhiều “định kiến tích cực” xuất hiện.

Có thể nhận thấy rằng quá trình vận động cho quyền của người LGBTIQ+còn gặp phải nhiều thách thức, nhất là trong bối cảnh các phát ngôn mang tính thù ghét (hate speech) và tình trạng vi phạm quyền con người ngày càng gia tăng. Theo GS. Chauvin, phong trào đấu tranh cho quyền của người LGBTIQ+ bị lợi dụng với nhiều mục đích chính trị. Ở một số nước châu Âu, phong trào bị gắn với chủ nghĩa dân tộc bằng cách xây dựng sự thù hằn giữa người LGBTIQ+ trong nước với người Hồi giáo nhập cư. Lý do được đưa ra là người Hồi giáo kỳ thị người LGBTIQ+. Hà Lan là một ví dụ điển hình. Trước đây, một số Đảng của nước này phản đối người đồng tính, tuy nhiên gần đây họ lên tiếng bảo vệ người LGBTIQ+. Họ đưa ra các phát ngôn bảo vệ người LGBTIQ+ vì người đồng tính cũng là những thành viên của xã hội châu Âu, đồng thời họ chống lại người nhập cư, đặc biệt là người Hồi giáo. Nhận thức được vấn đề này, nhiều nhà hoạt động vì quyền của người LGBTIQ+ đã lên tiếng phản đối việc gắn quyền của người LGBTIQ+ với những mục tiêu khác.

Buổi chia sẻ hứa hẹn cơ hội hợp tác lâu dài hơn giữa iSEE và GS. Sébastien Chauvin
Buổi chia sẻ hứa hẹn cơ hội hợp tác lâu dài hơn giữa iSEE và GS. Sébastien Chauvin

Về diễn giả:

GS. Sébastien Chauvin làm việc tại Viện Khoa học Xã hội trường Đại học Lausanne, đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Giới tính. Ông đã giảng dạy ở Pháp, Mỹ và Hà Lan, nơi ông là giám đốc của Trung tâm nghiên cứu giới tính và tính dục Amsterdam. Cùng với Laure Berenie, Alex Jaunait và Anne Revillard, ông là đồng tác giả cuốn “Nhập môn nghiên cứu về giới tính” (De Boeck, xuất bản lần thứ 2 năm 2012) và cuốn “Xã hội học về đồng tính” (La Découverte, 2013, bản dịch tiếng Ý năm 2017) cùng với Arnaud Lerch. Nghiên cứu của ông tập trung vào giới tính, tình dục, sự bất bình đẳng giai cấp, di cư quốc tế, nghiên cứu xã hội học về việc làm và chủ nghĩa phân biệt chủng tộc. Ông quan tâm đến các biến đổi hiện đại về bản dạng tính dục và giới trong bối cảnh bất bình đẳng xã hội, dân tộc và dân sự.